Çiğdem Şenliği
Yayınlanma Tarihi: Salı, 15 Mart 2016
YÜCEL ÖZDEMİR - HALKBİLİMCİ
Çiğdem Şenliği

 

            Hititler veya Etiler, Antik Çağ’da Anadolu coğrafyasında devlet kurmuş önemli uygarlıklardan biridir. Binlerce yıl geçmesine rağmen onlardan bize kalan bir toplumsal uygulamayı, somut olmayan kültürel mirası halen Anadolunun birçok yerinde yaşamaktadır. AN.TAH.SUM Bayramı; Hitit çivi yazılı metinlerinde geçen bir ilkbahar şenliğidir. İlkbahar’ın gelişinin ve bolluğun bereketin geri gelmesinin kutlaması olan AN.TAH.SUM ya da Çiğdem Şenliği, Çiğdem çiçeklerinin açmasıyla başlar ve 38 gün sürerdi. Şenlik; Güneş Tanrıçası Arinna ve Hatti ülkesi tanrıları için başkent Hattuşa ve ülkenin diğer önemli dini merkezlerinde yapılırdı. Kral ve kraliçe baş katılımcıydı. Hattuşa’dan başlayan şenlik alayı, hedefine ulaşmadan önce, Güneş Tanrıçası’nın baş şehri ve başkente yakın olan Arinna şehri dâhil olmak üzere bir çok yerden geçerdi. Hedef, ülkenin kuzeyinde yer alan Nerik şehri idi ve kutlamalar burada doruğa ulaşırdı.

 

 

 

Anadolu’da Çiğdem Şenliği

 

            Cemreler Türkiye’nin dört tarafına düştü. Bahar kışı yendi. Çiğdem Çiçekleri topraktan patladı. Destanların mevsimi bahar yaklaşıyor. Ucu uzun, sivri dal parçaları ile karın bölgesine yaslanarak çiğdem çiçekleri soğanları ile çıkarıldı.

 

           Çocuklar ak güllü kara güllü kırmızı güllü diyerek toplar; çünkü bilirler ki böyle deyince saracak çiğdemler her yanlarını ve en şanslı kız çocuğu bulur “alaböle” çiğdemini (en büyük çiğdem) ve çiğdem kızı olur çiğdem gezmesinde… Toplanan çiğdem soğanları çiğdem çalısına takılarak ev ev dolaşılır. Ev ev dolaşılır çocuklar; En önde çiğdem kızı, birisinin elinde çiğdem çalısı, onun yanında gıdıman başı, sağında kavalcısı, solunda çancı bir çiçek bahçesi gibi yürürler, zannedersiniz ki tabiat ayaklanmış… Dolaşırlar kapı kapı dillerinde bir mani! Maniyle isterler çiğdem aşını…

 

Çiğdem çiğdem çiçecik

Ebem oğlu köçecik

Yağ verenin oğlu olsun

Bulgur verenin kızı olsun

Hak yoluna doğru dursun

Dolaşırken evleri, naz yapar evdekiler bulgur yağ vermemek için, o vakit gıdıman başı söyler manisini;

Dam ardı boyunduruk

Dura dura yorulduk

Verirseniz giderik

Vermezseniz dururuk

Bulgur yağ toplanır, köyün meydanına gelinir, meydanın ortasında çiğdem pilavı yapılır. Çocuklar dairesel bir şekilde pilavın etrafında döner ve çiğdem türküsünü söyler.

Tenceremin dibinde çiğdem kaynar,

Çiğdem kaynar, çiğdemli dağlar, bir gelin ağlar,

Bu çiğdemi ne yapmalı, pilav yapıp tatmalı…

 

            Ankara Somut Olmayan Kültürel Miras Müzesi, Gazi Üniversitesi Türk Halk Bilimi Bölümü ve Somut Olmayan Kültürel Miras Enstitüsü ortaklığında 3. Hamamönü Çiğdem Şenliği düzenledi. Ankara Somut Olmayan Kültürel Miras Müzesi ekibi, Türk Halk Bilimi Bölümü öğrenci ve hocaları ile çiğdem gezmesine çıktı. Halkın da katılımı ile büyük bir kalabalık ve coşku ile Hamamönü esnafından 'Çiğdem çiğdem çiçecik, Ebem oğlu göçecik, Yağ verenin oğlu olsun, Bulgur verenin kızı olsun' manisi eşliğinde bulgur ve yağ toplandı.

 

 

            Anadolu’nun birçok yerinde baharın gelişini haber eden çiçeklerden biri de Aydın çevresinde bahar ile beraber duru çiğdemi çıkar.

 

 

 

 

            Terimsel adı; crocus cancellatus yöresel adı; duru çiğdemi yayılış sahası kıyı egedir. Usta Yaşar Kemal der ki "Dünyamız, ne büyük mutluluktur ki, on binlerce çiçekli bir kültür bahçesidir. Her kültürün bir rengi, bir kokusu vardır. Dünyamızın bir çiçeğinin koparılması, dünyamızdan bir rengin, bir kokunun yok olmasıdır." Baharın habercisi bu çiğdem çiçeklerin barışın müjdesini vermesi dileğiyle…

 

Kaynakça

http://crocusmania.blogspot.com.tr/2012/11/crocus-cancellatus-subsp-mazziaricus.html

http://www.turkishnews.com/tr/content/2014/03/26/hititlerde-bahar-bayrami-an-tah-sum/

 

Yorumlar
KUŞADASI HABERLERİ