ÇİNTEMANİ
Yayınlanma Tarihi: Pazartesi, 16 Eylül 2019
SALİHA ÜNAL - SANAT TARİHÇİ - ARKEOLOG
ÇİNTEMANİ

 

Uygur Türkleri zamanında Şamanizm ve Budizm dinleri vardı. Çintemaninin de ilk çıkış noktası bu dinlerdeki “üç benek” sembolüdür. Buda’nın üç gücünü simgeleyen bu motifin anlamı İslamiyet’in etkisiyle son bulmuş ve saltanatın sembolü olarak kullanılmıştır. Bu şekilde Osmanlı süslemelerine giren çintemani, erkeklik, güç ve saltanatın sembolü olarak pars postu ile birlikte kullanılmaya başlanmıştır. Padişah ve şehzadelerin kaftanlarında fazlasıyla kullanıldığını görürüz.

Çintemani, Ant ve Timur’un bayrağının sembolüdür..
Forma uzun süre baktığınızda figürün tamamı hareketlenecekmis gibi gelir.

" Motiflerde yer alan ve Buda’nın üç ruhani özelliğini belirttiği söylenen bu üç beneğe Timur devri sikkelerinde rastlanıyor. Bu nedenle ‘Timuçin Damgası’ adıyla da anılır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde gücün sembolü olarak kabul edilmiştir.
Abbasiler döneminde yapılan Talaş savaşı sonunda ki, bu savaşta Türkler Abbasiler’in yanında yer alarak yardım ettiler. 751 yılında Türklerin İslamiyet’i din olarak seçmesinden evvel benimsedikleri inançları Şamanizm idi. Osmanlı öncesi dönemde orta Asya da göçebe olarak yaşayan Türklerden olan Uygurlar (8.ve 9. yüzyıl)’ ın günümüze değin gelebilen etnografik eserleri miras olarak bırakmışlardır. Bu eserlerde Uygur sanatının figüratif motiflerini ve bunun yanı sıra budanın ve şamanizm’ in etkisiyle Üç benek (Çintemani) motifini de görürüz. Uygurlar budanın üç gücünü simgeleyen Üç benek motifini saltanat simgesi olarak kullanmışlardır. Bu da bize üç-benek motifinin, bulut ve Hatai motifleri gibi Orta Asya kaynaklı olduğunu gösterir. İnsan ve hayvan figürlerinin süslemelerde kullanılmasından vazgeçilmesi İslamiyet’ in etkisiyle son bulmuştur. Böylece bu motif Osmanlı dönemi süslemelerine de girmiş ancak taşıdığı anlam itibariyle şamanizmin etkisini yansıtan hali ile değil elbette. Öncelikle çintemani (çin-temani: Çin-beneği) adı ile erkeklik, güç, kuvvet ve saltanatın sembolü olarak pars postu ile birlikte kullanılmıştır. Üç yuvarlak; pars postundaki beneklere, iki dalgalı çizgi ise;kaplan yada pars postuna benzetilmiştir. Padişah ve şehzade kaftanlarında sıkça kullanılması bu yüzdendir. Örneğin; padişah ve şehzade iç giyiminde dua yazıları ile birlikte pars postu ve çintemani motifi de kumaş deseninde kullanılmıştır.

Padişah iç giyiminde Pars Postu deseni

ÇİNTEMANi (üç benek ) ve PARS POSTU

Çintemani, çintamani, benek, pars beneği, üç top ve Farsçadaki pelenk isimleriyle tanınır. Yan yana uzanan iki dalgalı şekil bize, kaplan ve pars postunu hatırlatır(çeşitli yayınlarda şimşek, bulut, dudak gibi değişik isimler altında da karşımıza çıkar).Özellikle XVI. ve XVII. yüzyıl saray halılarında ve kumaşlarında, yine aynı yüzyıllarda, saray tarafından dokutturulan Uşak halılarında karşımıza çıkar. Orta Asya kökenli olduğunu söylediğim bu süsleme XVI. yüzyıldan sonra çini, kumaş, halı gibi el sanatı ürünlerinde kullanılmıştır.

Biri üstte ikisi altta üç benekten oluşan düzenleme dekoratif anlamda süsleyici olarak kullanılmıştır. Bazen beneklerin içine tek tarafa daha yakın çizilen daireler onların hilal şeklini almalarını sağlar. Timur devleti dönemine ait sikkelerde görülen bu üç beneğe “Timuçin” adı verilir. Bazen üç beneğin bir arada kullanıldığı örnekler olduğu gibi bazen de her iki motif ayrı ayrı kullanılmıştır."

*Tezhip Sanatında en erken örnek olarak, bugünkü bilgilerimize göre TSMK-EH 1512’deki 921/1515 tarihli ‘Mantuku’t-tayr’ adlı yazma eserin sahife kenarlarında görülmektedir. Bu Tarih Yavuz Sultan Selim’in Tebriz’i alıp (1514), buradaki sanatkarları İstanbul’a getirmesinden sonraya rastlamaktadır.Orta Asya kaynaklı olan bir motiftir.
Dr.İnci Birol & Prof.Dr.Çiçek Derman; Türk Tezyini Sanatlarında Motifler – Kubbealtı Neşriyat s.169

 

Yorumlar
KUŞADASI HABERLERİ
Bizi Takip Edin:
YAZARIN TÜM YAZILARI
Tanrıların en büyüğüdür. Zeus... ÇİNTEMANİ İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK RESİM SANATI MAĞARA RESİMLERİ Bergama Asklepion Da Vinci' ye dair.. Denizli, Buldan Tripolis Antik Kenti Blaundus antik kenti, Uşak. "Dinle Anadolu, yitip giden senin hikayendir.Yitip giden bizim hikayemiz." GILGAMIŞ DESTANI Cathedrale Notre-Dame de Paris Gaetano Bellei Persephone Akdamar Anıt Müzesi (Kilisesi)-Van SÜTÇÜ KIZ (Johannes Vermeer 1632 - 1675) Yunan Heykel Sanatı Göbeklitepe, Şanlıurfa, Türkiye.. Marsyas. Neolitik (Yeni / Cilalı Taş) Çağ Antik Çağlarda Kuzey Yarımküre’de Yaşayan Uygarlıklar Bastet - (Bast) Hitit Labarnaşı Judith ve Holofernes, Caravaggio "Venüs de Milo", (M.Ö. 130-100) Antakyalı Alexandros Imhotep... İsis...On bin isimli tanrıça... Likya Birliği Nedir..? Dünyanın ilk gümrük kenti Parion... Behistun Yazıtı - UNESCO Dünya Mirası GÖRKEMLİ BİR YAŞAM KENTİ NİPPUR Utu, Sümer Güneş Adalet Tanrısı. Ur-Nammu Kanunları.. M.Ö 859-595..Urartular’da Ölü gömme Gelenekleri ve Mezar Tipleri Persepolis Hititler duysa çok üzülürdü! Nuh Tufanını anlatan tablet.. Tac Mahal, Agra, India.. Kral Urukagina dan sosyal, hukuksal ve laik yaklaşımlar... Ahura Mazda'nın Tarafına Katılmak İçin Geçilen Yollar İSPANYA RESİM SANATI ÜÇ BÜYÜKLERİN (TRIUMVIRA) EN ÖNEMLİ RESSAMI GOYA ARSLANTEPE HÖYÜĞÜ İmgelere İhanet Eden Ressam Rene Magritte ; Kavrayış Türklerin son Kurgan'ı: ANITKABİR İHTİYACIMIZDAN FAZLA TÜKETİYORUZ, GERİ DÖNÜŞTÜRMÜYORUZ!