LATMOS’UN ORGANİK ÇİT EVLERİ GÖRÜCÜYE ÇIKIYOR

Perşembe, 17 Mayıs 2018


Latmos (Beşparmak) Dağları, Batı Anadolu’da el değmemiş doğal alanları ve açık hava müzesi niteliğindeki kültürel varlıklarıyla ülkemizde çok özel bir yeri olan bir doğa harikasıdır.


Tarih öncesi dönemden günümüze kadar devam insan yaşamının izleri ve bunlardan bize ulaşan kültürel miraslarla doludur.


13.YY.’ın sonunda, Türklerin Latmos’u egemenlikleri altına almasıyla birlikte, bölgenin kültürel çehresi yeniden biçimlenmiştir.


Latmos’un binlerce yıl devam eden Antik Dönem kalıntılarının yerini önce Osmanlı sonra da Cumhuriyet Dönemi yerleşim alanları almıştır.


Özellikle 60’lı yıllardan sonra kırsal alanların karayolu bağlantılarına kavuşmasıyla birlikte Latmos kültüründe de belirgin değişimler yaşanmıştır.


Latmos’ta ki Tarih Öncesi Dönem’de bilinen insan yaşamları, bilindiğinin aksine kaya resimlerinin bulunduğu alanlar değil, daha geniş ve güvenli mağaralar olduğunu Alman arkeolog Anneliese PESCHLOW meydana çıkarmıştır. Söke’ye bağlı Kisir köyü yakınlarında bulunan Taşköprü Vadisi’nde yer alan Mal Kayası Mağarası tarih öncesi insanına barınma imkanı sağlayan önemli yaşam alanlarından sadece bir tanesidir.
Antik Dönem’de Latmos’un özgün kayalarından elde edilen ve genellikle dağın doğal yapısından yararlanarak meydana getirilen yapılar kullanılmıştır. Antik Dönem ’in insanları doğayı tahrip ederek değil, doğanın coğrafik yapısından yararlanarak yaşam alanlarını yaratmışlardır.


Bölgenin Türk hakimiyetini geçmesiyle birlikte, antik dönemden farklı olarak yaşam alanları da değişmiştir. Yörük göçerlerin çok olduğu dönemlerde kıl çadırlar ve hayıt bitkisinden yapılan Çit Evler kullanılmıştır.
1980’li yıllara kadar yoğun bir şekilde kullanılan çit evler, fazla maliyet getirmediğinden, iklim koşullarına uygunluğu ve kullanım açısından kolay olması nedeniyle yörükler tarafından tercih edilen yapılar olmuştur.
Latmos’un kırsalında yaşayan yaşı 50’nin üzerindeki pek çok insan bu evlerde doğmuş, sevinçli ve hüzünlü yaşamları bu evlerde geçmiştir.


Çit evlerin ana hammaddesi, Latmos’un dere yataklarında bulunan hayıt bitkisidir. Ustalar çit ev yapımında kullandıkları hayıt dalını çiçeklenme döneminden önce keserler. Kesilen hayıtların yerine tekrar yeni filizler meydana çıkar.


Çit evin iskeletini oluşturan kalın ağaç aksamlar hem sert hem sağlam olması nedeniyle budama zamanında pinar ve delice dallarından seçilir. Çit ev tamamen örüldükten sonra, iç bölümü Latmos’un birçok yerinde bulunan yöre halkı tarafından keren adı verilen sakız toprakla sıvanıp, daha sonra beyaz kireçle badana yapılır. Önceleri çit evlerin çatısı, Azap Gölün’den temin edilen sazlarla örtülürdü. Zamanla çit evlerde de değişimler olmaya başlandı. Her yıl sazları değiştirmek yerine, daha kolay ve kalıcı olan kiremitler çatıları örttü.


Latmos’ta yeni yolların açılmasıyla birlikte kırsaldaki insanın yerleşik düzene geçmesi sonucu, çit evlerin yerini Karpuzlu’nun Tekeler Köyü’ndeki taş ustalarının yaptığı otantik taş evler almaya başladı.
Modernleşme tutkusu gelenekselin önüne geçerek taş evlerin üzerine beton sıvalar yapıldı, taş malzeme yerine tuğla ve betona dönüldü.


İyi kullanıldığında 35-40 yıl dayanan çit evler, ne yazık ki modernleşmenin etkisiyle gözden düşmüş ve bakımsızlık nedeniyle günümüzde tahrip olarak yok olmaya başlamıştır. Bugün Latmos’ta çok az yerde bu çit evlerden görmek mümkündür.


Çit evler yok olduğu gibi bunları ören eski ustalarda bu hayattan göçtü gitti. Günümüzde kalan birkaç ustadan birisi de Latmos Dağları’nın Ceritler mezrasında yaşayan Hüseyin KARAKAYA’dır. Kendisi bir çit evde dünyaya gelmiş ve yaşamının önemli bir bölümünü bu çit evlerde geçirmiştir. Bölgenin en iyi çit ev ustası olan babasından bu mesleğin sırlarını öğrenmiştir. Ancak günümüzde çit ev yaptıran olmadığından ne yazık ki bu sanatını sürdürememekte ve bu kültürün yok olmasına da üzülmektedir.
Biz de bu kültürün devam etmesi için çit ev ustası olan Hüseyin KARAKAYA’yı Çarşamba Söyleşileri ’ne konuk ettik.


Öncelikle Latmos’un bu kültüre ait bir sunumu gerçekleştirildi.


Daha sonra Çit Ev ustası Hüseyin KARAKAYA, çit evle ilgili anılarını, baba mesleğinin inceliklerini, bu şekilde yaşamanın kolaylığını, yaz-kış dönemlerindeki rahatlığını, depreme olan dayanıklılığını anlattı.
Hüseyin KARAKAYA getirmiş olduğu malzemelerle çit evin yapım şeklini minyatür bir örnek üzerinde canlı performans sergileyerek konuklara gösterdi. Gelen yoğun sorulara yanıtladı.


Bu dağların korunması için öncelikli olarak Latmos’un insanlarının korunması gerekir. Amacımız çit ev kültürün yaşatılması ve bunu yapan ustalara sahip çıkılması, gençlere bu kültürün öğretilmesidir. Hüseyin Karakaya, bahçesine, turistik tesislerine çit ev yaptırmak isteyenlere yardımcı olabileceğini ve kendinden sonra da bu kültürün yaşaması için gençlere bu konuda eğiteceğini söyledi. Bu kültürün sürdürülebilir olması için de hem büyük boyutta hem de minyatür çit evler yaparak bunlara turistik eşya olarak değerlendirmek istediğini belirtti.


EKODOSD üyelerinden ikisi kendi bahçelerinde çit ev yapılması için, Hüseyin KARAKAYA’ya sipariş verdi. Birçok üye de minyatür çit evlerden alacaklarına söz verdi. İsteyenler minyatür ev modellerini EKODOSD’un bahçesinde görebilirler.


Söyleşiden sonra Kuşadası Belediye Başkan Yardımcısı Dr. Ayşe ŞERİFOĞLU tarafından, Hüseyin KARAKAYA’ya EKODOSD’un teşekkür belgesi takdim edildi.

Yorumlar
Yorum Yazın
İsim:
E-Mail:
Web site / Blog:
Mesajınız:
20 + 48 =
KUŞADASI HABERLERİ
Bizi Takip Edin:
Tarihte Bugün

Yazarlardan Son Yazılar
HALİL AKGÜN - Makale ve Öykü Yazarı
ÖNCE MAKALE, SONRA HİKÂYE
HALİL AKGÜN - Makale ve Öykü Yazarı
AV. ECEM SÖYLETEN AKGÜN
İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk
AV. ECEM SÖYLETEN AKGÜN
UZM.KLİNİK PSİKOLOG İHSAN YEĞENOĞLU
İNTERNET VE TEKNOLOJİ BAĞIMLILIĞI
UZM.KLİNİK PSİKOLOG İHSAN YEĞENOĞLU
FAHRİ ÖNER
Ben sizi böyle tanıdım
FAHRİ ÖNER
VEDAT KAZANCIOĞLU
KUŞADASI AMATÖR BALIKÇILAR DERNEĞİ VE FAALİYETLERİMİZ
VEDAT KAZANCIOĞLU
DOĞUŞ POLAT
EY TÜTÜN NELERE KADİRSİN
DOĞUŞ POLAT
ZUHAL ÖZDEN - SENARİST
1945
ZUHAL ÖZDEN - SENARİST
KAMİL KAYMAZ - Gayrimenkul Danışmanı
MARKA HER ZAMAN DAHA ÇOK KÂR DEMEKTİR
KAMİL KAYMAZ - Gayrimenkul Danışmanı
TOLGA MERT
TANRIÇA ARTEMİS’İN UYANIŞI
TOLGA MERT
YÜCEL ÖZDEMİR - HALKBİLİMCİ
“HALLOWEN” CADILAR BAYRAMI, FOLKLOR, GELENEK
YÜCEL ÖZDEMİR - HALKBİLİMCİ
NAZLI ÖZGÜVEN
Bir Uyanış Hikayesi…
NAZLI ÖZGÜVEN
HALİL AKGÜN - ŞİİR BAHÇESİ
BİR ZAMANLAR İSKELEDE BALIK AVLARDIK
HALİL AKGÜN - ŞİİR BAHÇESİ
EFE TORUNBALCI - Uz.Diyetisyen
EFE TORUNBALCI - Uz.Diyetisyen
MUSTAFA OĞUZKAAN - MALİ MÜŞAVİR
BELEDİYE TURİZM TOPLANTISINA DAVET EDİLMEYEN KUŞADASI TURİZM VE TANITMA DERNEĞİ
MUSTAFA OĞUZKAAN - MALİ MÜŞAVİR
BÜŞRA ŞAHİN
Atlarla Koşturan Roman: Kuşlar Yasına Gider
BÜŞRA ŞAHİN
SEYFİ GENÇ
İngilizceyi kendi kendime nasıl öğrendim?
SEYFİ GENÇ
ARAT SAADETYAN (SPOR YAZARI)
Aziz Yıldırım ‘Tiyatro’ Diyor, Aykut Kocaman ‘Kan Nerede?’
ARAT SAADETYAN (SPOR YAZARI)
NURSEL MODAN DEMİR
Affedersiniz Veganım
NURSEL MODAN DEMİR
EMRAH TUNCER
Yolda Kaybettiklerin…
EMRAH TUNCER
SEDAT ONAR
KUŞADASI'NDA ÇEKİLEN FİLMLERİ BELEDİYE KÜLTÜR MÜDÜRLÜĞÜ ARŞİVLESİN
SEDAT ONAR
ZEYNEP İNAK - GAZETECİ YAZAR
PLAJLAR BİZİMDİR BİZİM KALACAK
ZEYNEP İNAK - GAZETECİ YAZAR
MAHMUT ÖKÇESİZ
KUŞADASI KERVANSARAYI-3
MAHMUT ÖKÇESİZ
NURSEL ANIL
SAFRA TAŞI DİYETİ
NURSEL ANIL
SONGÜL KAYA KARADAĞ
İnsanın En Uzun Hikayesi
SONGÜL KAYA KARADAĞ
KIVANÇ ELİAÇIK
Dünyadan Uzun Yürüyüşler
KIVANÇ ELİAÇIK
KEREM DAĞLI
SON
KEREM DAĞLI
MUSTAFA GÜÇLÜ
Baharı Satmaya Yeltenen Miskçi
MUSTAFA GÜÇLÜ
TEVFİK ATA TEKİN (TÜFAD AYDIN BAŞKANI)
İYİ ÜRÜN ALMAK İÇİN ÜRÜNE DEĞİL, ÜRÜN YETİŞTİRMEYE YATIRIM YAPILIR
TEVFİK ATA TEKİN (TÜFAD AYDIN BAŞKANI)
DUYGU YILMAZ (DİYETİSYEN)
RAMAZAN AYINDA SAĞLIK SORUNLARINA DİKKAT!
DUYGU YILMAZ (DİYETİSYEN)
SAVAŞ HOŞTAŞ - Siyaset Bilimci
Cumhurbaşkanlığı Sistemini Anla(t)mak
SAVAŞ HOŞTAŞ - Siyaset Bilimci
SİLVAN GÜNEŞ - Biyografi Yazarı
Kuşadalı Çam Mehmet Efe
SİLVAN GÜNEŞ - Biyografi Yazarı
VOLKAN SEVERCAN - OYUNCU
Kültür Emperyalizmi “dEEEEErmişim”
VOLKAN SEVERCAN - OYUNCU
PROF.DR. AHMET VEFİK ALP - Mimar/Kentbilimci
ÜLKEMİZDEN MANZARALAR
PROF.DR. AHMET VEFİK ALP - Mimar/Kentbilimci
FATİH DÖNMEZ - Tiyatrocu/Aktör
KANLICA MEYDANINDAN SEÇİM HABERLERİ
FATİH DÖNMEZ - Tiyatrocu/Aktör
LEYLA DİANA GÜCÜK - Jazz Programı Yapımcısı
Terje Rypdal / Odyssey
LEYLA DİANA GÜCÜK - Jazz Programı Yapımcısı
NOYAN ÖZATİK - Neyzen
Civilization V; Medenileşmenin Amerikancası
NOYAN ÖZATİK - Neyzen
ARİF SAPMAZ - Veteriner
KÖPEKLERDE YIKAMA VE TIMARLAMA
ARİF SAPMAZ - Veteriner
YAVUZ AKGÜN - Gazeteci / Yazar
23 NİSAN BİZLERE MUSTAFA KEMAL ATATÜRK’ÜN ARMAĞANIDIR
YAVUZ AKGÜN - Gazeteci / Yazar
VELİ TOSUNER - Diş  Hekimi
AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞINDA DOĞRU BİLİNEN YANLIŞLAR
VELİ TOSUNER - Diş Hekimi
SERKAN DOĞAN - Yazar
KESİNTİ
SERKAN DOĞAN - Yazar
GÜL KABACAOĞLU OĞAN
Sevmeyi Öğretelim
GÜL KABACAOĞLU OĞAN
Sami Göcekli - Turizmci
İŞGALİYE ESASLARI TAMAMİYLE FİYASKODUR
Sami Göcekli - Turizmci
Cenk Behram Su - Aktör
Çok kazançlı bir oyuna VAR MISIN YOK MUSUN?
Cenk Behram Su - Aktör
AYDIN AVCI - Turizmci
Mimarlığın geçmişteki ve gelecekteki durumu (2)
AYDIN AVCI - Turizmci
ÇİĞDEM SEZEN KÖPRÜLÜOĞLU (BEN /CE)
YARGI…
ÇİĞDEM SEZEN KÖPRÜLÜOĞLU (BEN /CE)
ECESU SERTESEN - Jazz Sanatçısı
VİYOLA FIKRALARI
ECESU SERTESEN - Jazz Sanatçısı
HAKAN NERGİS - Spor Eğitmeni
YAŞLI VE SPOR
HAKAN NERGİS - Spor Eğitmeni
ELİF UTGİN - Edebiyatçı
THE END
ELİF UTGİN - Edebiyatçı
ZUHAL ÜLGENALP (MİMAR - SANATÇI)
NAZLI ECEVİT
ZUHAL ÜLGENALP (MİMAR - SANATÇI)
PELİN BAL - BİREYSEL ANTRENÖR
Egzersiz ve Çocuk Üzerine İpuçları
PELİN BAL - BİREYSEL ANTRENÖR
GÖZDE DEMİRELLİ - Eğitmen
HALÂ
GÖZDE DEMİRELLİ - Eğitmen
FAHRİYE ÇITAKLI
KENDİM VE İZLENİMLERİM
FAHRİYE ÇITAKLI
OSMAN BULUGİL - Spor Yazarı
Bir Model Oyunu: Atletico Madrid Yazdır Facebook'ta Paylaş
OSMAN BULUGİL - Spor Yazarı