Uğur Gürses'in analizi: Siyasi kriz ekonomideki krizi derinleştiriyor

Çarşamba, 08 Mayıs 2019

Gürses, ekonomiye dair sert açıklamaların, yatırımcı ve tasarrufçuların tedirginliğini artıracağını söyledi.

 

Türkiye’de kurum ve kuralların çöküşünün resmiyete kavuşması için sanırım kendilerine “söz sırası” gelmesi gerekiyor: Mahkemelerin aldıkları kararların temyiz merci olan Yargıtay ve Danıştay’dan gelen yüksek yargıçlardan oluşan Yüksek Seçim Kurulu (YSK), sandıktan çıkan sonucu iptal etti. Basit bir ihtilafta bile mağduriyet ve cezalandırma için neden sonuç ilişkisi arayan yargıçlar, soyut bir itirazla seçim sonucunu ortadan kaldırıp yenileme kararı aldı.

 

Kurum ve kuralların altının boşalması, çökmesi ekonomi açısından da her daim kırılganlık nedeni. Çünkü sisteme olan güvenin temelini önemli ölçüde bu kurum ve kurallar oluşturuyor.

 

Şimdi 23 Haziran günü İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimi yapılacak. Bunun anlamı, ekonomik krizin ve belirsizliğin kabaca iki ay boyunca daha da derinleşerek devam etmesi.

 

2018’in son çeyreğinde yüzde 3 küçülen ekonomide, ilk çeyrekte de daralmanın devam ettiği öncü verilerden görülebiliyordu. Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (BETAM), yılın ilk iki ayı ve kısmen açıklanan Mart ayı öncü göstergeleri ile yaptığı hesaplamalarla, 2019 yılının ilk çeyreğinde milli gelirin (GSYH) yüzde 4 oranında küçüleceğini tahmin ediyordu. Öyle görünüyor ki ikinci çeyrek de bu denli sert bir daralmayla devam edecek.

 

31 Mart seçimleri sonrasında Nisan ayı verileri de, Şubat ve Mart'ta ortaya çıkan küçük toparlanmaların yeniden düşüşe geçtiğini gösteriyordu. Nisan ayında İSO-IHS Markit tarafından derlenen verilerle hazırlanan satın alma yöneticileri endeksinde (PMI) Mart'a göre düşüş yaşandı. Mart ayında 47.2 olan endeks, Nisan ayında 46.8’e geriledi. PMI endeksi 50’nin altında ekonomik durgunluğa işaret ediyor.

 

Döviz kuru ise seçim iptali ile birlikte yeniden hızlı bir tırmanışa geçti. YSK’nın iptal ve yenileme kararı öncesinde kamu bankalarının döviz satışı ile 6 TL seviyesinde tutabildikleri dolar kuru Salı günü açılışta 6.20’ye yaklaştı. Böylece 31 Mart’tan bu yana kur artışı yüzde 11’e ulaştı.

 

YSK kararı sadece “teknik” bir seçim iptali olarak görülmüyor; aynı zamanda Türkiye’deki siyasi sistemin meşruiyetinin de altını boşaltıyor. Bu yüzden ekonomiye ve mali istikrara zarar verecek bir süreci de besliyor.

 

Kaybetmemek mi kriz mi?

 

Ekonomik krize siyasi krizin de eşlik etmesi, sadece yerel bir sorun değil. Seçim yenilemesi, Haziran sonuna kadar Türkiye’ye akacak potansiyel sermayenin de durması demek. Hukukun üstünlüğünü kaybeden, keyfi ve otokratik bir çizgiye kayan ülke yönetimi, demokrasi hesabında elde kalan tek kurumu, yani seçim sandığını da devirmiş oldu. Kaybettiği seçimi tanımayan, ilgili kuruma yenileme baskısı yapan, bunu da başaran bir yönetim profili olan bir ülkede “sermaye kanaması” kaçınılmaz.

 

Son bir yıldır nette sermaye çıkışı olan bir süreç varken, böyle bir karar ve iki aylık bir belirsizlik eklenmesi özellikle şirketler kesiminin işini epey zorlaştıracak.

 

31 Mart sonrası için “seçim geride kalır, Ankara ekonomiye odaklanır, bir program ortaya çıkar” bekleyişi bir buçuk aydır umudunu kaybetmişti. Şimdi buna iki ay daha eklendi. Ancak şirketler kesiminde her şirketin bunu taşıma kapasitesi yüksek değil.

 

Türkiye’ye kredi açan dış kreditörlerin de baktığı bu; şirketler kesimindeki mali zorluklar.

 

Türkiye’de finans dışı şirketler kesimi, milli gelirin kabaca yüzde 80’i kadar borçlu. Bunun da neredeyse yarısı son 10 yılda oluştu. Kur artışı ile artan maliyetler ve ekonomik durgunluk şirketlerin mali gücünü zorluyor; konkordato ve iflas haberlerinin artmasının nedeni de bu.

 

Özel sektörün Mayıs ve Haziran aylarında vadesi gelen dış borç geri ödemesi sırasıyla 8.1 milyar ve 5.9 milyar dolar. Bu siyasi krizle birlikte, dış kreditörlerin belirsizliğe karşı temkinli durma bakışı kredi imkanlarını daraltacak.

 

31 Mart sonrası sergilenen ekonomi yönetimi ile seçim sonuçlarının iptal edilme olasılığının ortaya çıkması sonucu bir aylık sürede 1.8 milyar dolarlık portföy yatırımı ülkeyi terk etti.

 

Krizi seçmen çözecek

 

Siyasi krizle derinleşmiş ekonomik krizde ise siyasi söylem, olan biteni komplo kuramıyla ve “dış düşmanla” açıklama eğiliminde. Nitekim Cumhurbaşkanı Erdoğan iptal kararının ertesinde yaptığı konuşmada, mali piyasaların seçim yenileme kararı sonrasındaki bozulmasına bakarak “Bugün önümüzde duran manzara tam bir ekonomik sabotaj halidir” dedikten sonra “Bir dönem şehirlerimizi kana bulayanlara ne yaptıysak bundan sonra da onu yapacağız. Sınırlarımıza dayanan teröristlere ne yaptıysak onu yapacağız. Ülkemizi uluslararası alanda köşeye sıkıştırmak isteyenlere ne yaptıysak onu yapacağız” diyordu.

 

Geçen Ağustos ayındaki Rahip Brunson krizinde de tanık olduğumuz gibi; seçim ve seçmen kaygılı popülist ve muğlak bir “düşman saldırısı” içerikli açıklamalar yatırımcıları da tasarrufçuları da tedirgin ediyor. Ülkeye döviz getirmiş ama gelişmelerden kaygı duyarak bunu geri götürmek üzere çıkaran, diğer taraftan da bunu yaptığı için “ekonomik sabotajla” suçlanan yabancı yatırımcı ile tercihini döviz tutma yönünde kullanan yurtiçi yerleşikleri daha da tedirgin ediyor.

 

Öyle de görünüyor ki, 23 Haziran’a kadar kutuplaştırıcı ve sert söylem de, ülkeyi yönetenlerin yarattığı türbülans da devam edecek.

 

Madalyonun diğer tarafında, bu tablo göründüğü gibi hiç de karamsar değil: Toplum derinleşen krize, işsizliğe, yoksulluğa ve refah kaybına razı gelmeyecek ve 23 Haziran’da siyasi krizi çözecektir.

Yorumlar
Yorum Yazın
İsim:
E-Mail:
Web site / Blog:
Mesajınız:
37 + 13 =
KUŞADASI HABERLERİ
Bizi Takip Edin:
Tarihte Bugün

Yazarlardan Son Yazılar
S. TAĞMAÇ SARAÇOĞLU
YENİ BİR GÖREV YENİ BİR LİMAN
S. TAĞMAÇ SARAÇOĞLU
HALİL AKGÜN - Makale ve Öykü Yazarı
GÜRÜLTÜYE GİDEN GÜRÜLTÜCÜ
HALİL AKGÜN - Makale ve Öykü Yazarı
YAVUZ AKGÜN - Gazeteci / Yazar
AMAÇ BİR ŞEYLERİN KUTLANMASI DEĞİL ELBET!
YAVUZ AKGÜN - Gazeteci / Yazar
DOĞUŞ POLAT
Madımak (Sivas) Katliamı ve Arkasındakiler
DOĞUŞ POLAT
SİBEL KÖKLÜ (KLİNİK PSİKOLOG)
Hipokondri
SİBEL KÖKLÜ (KLİNİK PSİKOLOG)
AYDIN ALP - PSİKİYATRİ UZMANI
Kaybetmenin Etkisi: Yas Süreci
AYDIN ALP - PSİKİYATRİ UZMANI
EROL ERCAN
Suriyeli Sığınmacılar Sorunu
EROL ERCAN
ERCAN JAN AKTAŞ
Gezi Notu: Yaylada Bir Gece
ERCAN JAN AKTAŞ
TOLGA MERT
İYİ Kİ SELÇUKLUYUZ
TOLGA MERT
Yavuz Babür Doğrul
Sultanın İşleri…
Yavuz Babür Doğrul
SELİM ÖZYILMAZ
Aydın Sanayi Odası Reform Paketinden Memnunmuş!
SELİM ÖZYILMAZ
FATİH DÖNMEZ - Tiyatrocu/Aktör
KANLICA MEYDANINDAN SEÇİM HABERLERİ
FATİH DÖNMEZ - Tiyatrocu/Aktör
VELİ TOSUNER - Diş  Hekimi
AĞIZ VE DİŞ SAĞLIĞINDA DOĞRU BİLİNEN YANLIŞLAR
VELİ TOSUNER - Diş Hekimi
LEYLA DİANA GÜCÜK - Jazz Programı Yapımcısı
Terje Rypdal / Odyssey
LEYLA DİANA GÜCÜK - Jazz Programı Yapımcısı
GÜL KABACAOĞLU OĞAN
Sevmeyi Öğretelim
GÜL KABACAOĞLU OĞAN
PELİN BAL - BİREYSEL ANTRENÖR
Egzersiz ve Çocuk Üzerine İpuçları
PELİN BAL - BİREYSEL ANTRENÖR
YÜCEL ÖZDEMİR - HALKBİLİMCİ
“HALLOWEN” CADILAR BAYRAMI, FOLKLOR, GELENEK
YÜCEL ÖZDEMİR - HALKBİLİMCİ
HALİL AKGÜN - ŞİİR BAHÇESİ
BİR ZAMANLAR İSKELEDE BALIK AVLARDIK
HALİL AKGÜN - ŞİİR BAHÇESİ
EFE TORUNBALCI - Uz.Diyetisyen
EFE TORUNBALCI - Uz.Diyetisyen
ZEYNEP İNAK - GAZETECİ YAZAR
ÖBÜR DÜNYA VE BU DÜNYA
ZEYNEP İNAK - GAZETECİ YAZAR
DUYGU YILMAZ (DİYETİSYEN)
RAMAZANDA BESLENME
DUYGU YILMAZ (DİYETİSYEN)
AV. ECEM SÖYLETEN AKGÜN
İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk
AV. ECEM SÖYLETEN AKGÜN
BESİM ALTUNÖZ
Beyazlar/Ötekiler/Yoksullar/Suriyeliler
BESİM ALTUNÖZ
DOĞANAY EREL KARATE ANTRENÖRÜ
ATLETİK PERFORMANS VE BİLİM İLİŞKİSİ
DOĞANAY EREL KARATE ANTRENÖRÜ
FAHRİ ÖNER
MAVİ VE GRİ
FAHRİ ÖNER
VEDAT KAZANCIOĞLU
YEREL BALIKÇILAR KORUNMALI
VEDAT KAZANCIOĞLU
SALİHA ÜNAL - SANAT TARİHÇİ - ARKEOLOG
İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK RESİM SANATI MAĞARA RESİMLERİ
SALİHA ÜNAL - SANAT TARİHÇİ - ARKEOLOG
SEYFİ GENÇ
Roman Yazmak İsteyenler İçin 12 İpucu
SEYFİ GENÇ
EMRAH TUNCER
Bawer’in Üç İsmi
EMRAH TUNCER
AKIN GÜRE
Umutlu Olmaya Mecburuz
AKIN GÜRE
YELİZ ORHAN
YOLUN SONU
YELİZ ORHAN
SEDAT SEZGİN
Tolstoy ya da Nehlüdov’un Hayal Kırıklığı
SEDAT SEZGİN
MUSTAFA TANER ÖZBEK
Modern Çağın En Büyük Tehlikesi
MUSTAFA TANER ÖZBEK
BEHLÜL DEĞERLİ
EY KILIÇTAROĞLU...!
BEHLÜL DEĞERLİ
ARAT SAADETYAN
Hani Şampiyona Karar Verilmişti Bu Ligde?
ARAT SAADETYAN
SİLVAN GÜNEŞ - BİYOGRAFİ YAZARI
Atatürk’ün 27 Aralık 1919’da Ankara’ya Gelişi ve Seymen Hareketleri
SİLVAN GÜNEŞ - BİYOGRAFİ YAZARI
ZUHAL ÖZDEN - SENARİST
Karanlık Turizm ve Ölümle Yüzleşme
ZUHAL ÖZDEN - SENARİST
AYDIN AVCI
Batı-Doğu Batum Konaklamalı Karadeniz Erzurum Sıvas Ankara Kültür Turu ve Lezzet
AYDIN AVCI
SERKAN DOĞAN
Dersim; Dağlar İçindeki Güzellikler Diyarı
SERKAN DOĞAN
ÖZGÜR KURTULUŞ
Paylaşım Ekonomisinde Neyi Paylaşıyoruz?
ÖZGÜR KURTULUŞ
DOĞAN AKHANLI
Deniz Gezmiş, Nil Yalter ve Göçmen Hayatlar
DOĞAN AKHANLI
FAİK AKÇAY
Türkiye’ye Bu Gerilik Yakışmıyor
FAİK AKÇAY
MUSTAFA GÜÇLÜ
Dört Dağ Arası Akdeniz Günlükleri
MUSTAFA GÜÇLÜ
SAMİ GÖCEKLİ
ESNAFA ZULÜM YAPMAYIN!
SAMİ GÖCEKLİ
UYGAR YENİ
İnsan, Kendi Beynine Kolayca Kanan Bensiz Bir Hayvandır!
UYGAR YENİ